Praca cudzoziemców bez zezwolenia – co realnie zmieniają nowe przepisy?
- dariafulei
- 16 sty
- 3 minut(y) czytania
Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce kojarzy się z formalnościami, terminami i ryzykiem błędu. Tymczasem nie każda praca wymaga uzyskania zezwolenia. Nowe przepisy porządkują zasady i precyzyjnie wskazują przypadki, w których cudzoziemiec może pracować legalnie bez dodatkowych dokumentów, pod warunkiem spełnienia jasno określonych kryteriów. Dla pracodawców i działów HR to realne ułatwienie, pod warunkiem że wiedzą, jak z niego korzystać.
Na czym polega zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia?
Zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę oznacza, że cudzoziemiec może wykonywać pracę w Polsce bez konieczności uzyskiwania specjalnego dokumentu legalizującego zatrudnienie, pod warunkiem że jego sytuacja odpowiada warunkom określonym w przepisach. Kluczowe jest to, że legalność pobytu w Polsce nadal pozostaje obowiązkiem cudzoziemca, a pracodawca musi sprawdzić, czy praca wpisuje się w jedną z przewidzianych kategorii zwolnień. W praktyce oznacza to konieczność weryfikacji statusu cudzoziemca, charakteru wykonywanej pracy oraz czasu, przez jaki będzie ona realizowana. Przepisy uwzględniają wiele takich przypadków i najczęściej dotyczą one pracy o charakterze edukacyjnym, projektowym lub krótkoterminowym, na przykład udziału w programach szkoleniowych, praktyk czy zajęć eksperckich.
Kto najczęściej może pracować bez zezwolenia?
Zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia najczęściej dotyczy osób, które wykonują pracę o charakterze edukacyjnym, projektowym lub krótkoterminowym. Do takich kategorii należą studenci studiów stacjonarnych, uczniowie i praktykanci realizujący program nauczania oraz uczestnicy międzynarodowych programów stażowych. Bez zezwolenia mogą też pracować wykładowcy, trenerzy i eksperci prowadzący szkolenia, wykłady lub prezentacje, zwykle w ograniczonym czasie (do 30 dni w roku kalendarzowym). Podobne zasady dotyczą osób działających w obszarze kultury, sztuki, mediów i sportu, których praca ma charakter okazjonalny i czasowy. Istotną grupę stanowią również pracownicy naukowi oraz osoby wykonujące zawody medyczne, o ile posiadają uprawnienia do wykonywania zawodu w Polsce. Przepisy przewidują także zwolnienia dla cudzoziemców delegowanych do krótkich prac technicznych, takich jak montaż czy serwis urządzeń.
Okres przejściowy i praktyka stosowania przepisów
Nowe regulacje wprowadzają okres przejściowy, który daje czas na dostosowanie procedur i sprawdzenie, jak stosować nowe zasady w praktyce. Cudzoziemcy, którzy przed wejściem w życie nowych przepisów pracowali bez zezwolenia na podstawie wcześniejszych zasad, mogą kontynuować taką pracę jeszcze do 6 miesięcy od 1 grudnia 2025 r., czyli zasadniczo do 31 maja 2026 r. Dodatkowo studenci studiów stacjonarnych z niepublicznych uczelni akademickich lub publicznych uczelni zawodowych mogą korzystać ze zwolnienia z obowiązku posiadania zezwolenia do 30 czerwca 2026 r., nawet jeśli instytucja nie spełnia nowych wymogów formalnych. W praktyce oznacza to, że każdy przypadek warto oceniać indywidualnie, a nie zakładać automatycznie, że zwolnienie ma zastosowanie bez sprawdzenia szczegółów sytuacji prawnej cudzoziemca.
Co to oznacza dla pracodawców?
Nowe przepisy dają pracodawcom większą elastyczność i pozwalają szybciej rozpocząć współpracę z cudzoziemcem, szczególnie przy projektach krótkoterminowych. Jednocześnie nakładają na pracodawców większą odpowiedzialność, nie tylko za poprawną kwalifikację sytuacji jako zwolnienia z zezwolenia, ale też za należyte dokumentowanie i monitorowanie zatrudnienia oraz przestrzeganie wszystkich obowiązków związanych z zatrudnianiem cudzoziemców. W praktyce oznacza to konieczność szczegółowej weryfikacji dokumentów oraz prowadzenia rzetelnej ewidencji zatrudnienia, bo brak takiej staranności może skutkować karą finansową lub ograniczeniami w przyszłych procedurach zatrudnienia cudzoziemców, na przykład nałożeniem grzywny sięgającej kilku tysięcy złotych za każdy przypadek nieprawidłowości oraz trudnościami w uzyskaniu kolejnych zezwoleń lub oświadczeń o powierzeniu pracy.
Kluczowe wnioski
Zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę to istotne ułatwienie, ale nie uniwersalne rozwiązanie. Kluczowe dla legalności zatrudnienia pozostają trzy elementy: status pobytowy cudzoziemca, charakter wykonywanej pracy oraz czas jej trwania. Przed powierzeniem pracy warto rzetelnie sprawdzić te kryteria i dokumenty potwierdzające ich spełnienie, zamiast opierać się na ogólnym przekonaniu, że brak konieczności uzyskania zezwolenia automatycznie oznacza, że wszystko jest zgodne z prawem. Tylko takie podejście minimalizuje ryzyko błędów i pozwala bezpiecznie korzystać z uproszczeń przewidzianych w przepisach.
